Առաջադրանքներ

1. Կից անկյուններից մեկը 65° է։ Գտնել մյուսը։
180 – 65 = 115°

2. Կից անկյունների տարբերությունը 40° է։ Գտնել անկյունները։
x = 40 + 2y
40 + 2y = 180°
2y = 140°
y = 70°
x = 70 + 40 = 110°

3. Հակադիր անկյուններից մեկը 120° է։ Գտնել մյուս երեքը։
120°, 60°

4. Ուղիղների հատման արդյունքում առաջացած անկյուններից մեկը 38° է։ Գտնել մնացած երեքը։
180 – 38 = 142°
38°, 142°

5. Եռանկյան երկու անկյուններն են 50° և 60°։ Գտնել երրորդը։
180 – (50 + 60) = 70°

6. Եռանկյան մեկ անկյունը 90° է, մյուսը՝ 35°։ Գտնել երրորդը։
180 – (90 + 35) = 55°

7. Եռանկյան անկյունները համեմատվում են 2 : 3 : 4։ Գտնել անկյունները։
9x = 180°
x = 20°
40°, 60°, 80°

8. Եռանկյան երկու անկյունների գումարը 130° է։ Գտնել երրորդը։
180 – 130 = 50°

9. Եռանկյան արտաքին անկյունը 110° է, իսկ հեռավոր ներքին անկյուններից մեկը 45° է։ Գտնել մյուսը։
45 + x = 110°
x = 65°

10. Եռանկյան անկյուններից մեկը մյուսից մեծ է 20°-ով, իսկ երրորդը 50° է։ Գտնել մյուս երկուսը։
x + x + 20 + 50 = 180°
2x = 110°
x = 55°
y = 75°

11. Կից անկյունները հարաբերվում են 3 : 7։ Գտնել դրանք։
10x = 180°
x = 18°
3 × 18° = 54°
7 × 18° = 126°

12. Հակադիր անկյուններից մեկը 72° է։ Գտնել կից անկյունը։
180 – 72 = 108°

13. Եռանկյան անկյունները համեմատվում են 4 : 5 : 9։ Գտնել մեծագույն անկյունը։
18x = 180
x = 10
9 × 10 = 90°

14. Եռանկյան երկու անկյունների տարբերությունը 30° է, իսկ երրորդը 70° է։ Գտնել մյուս երկուսը։
180 – 70 = 110°
2x + 30 = 110°
2x = 80°
x = 40°
40°, 70°

15. Եռանկյան արտաքին անկյունը 150° է, և ներքին անկյուններից մեկը 60° է։ Գտնել մյուս երկուսը։
150 – 60 = 90°
180 – 150° = 30°

16. Երկու ուղիղներ հատվում են։ Մի անկյունը 3 անգամ մեծ է մյուսից։ Գտնել բոլոր անկյունները։
4x = 180°
x = 45°
3x = 3 × 45 = 135°

17. Կից անկյուններից մեկը մյուսից մեծ է 5 անգամ։ Գտնել անկյունները։
6x = 180°
x = 30°
5x = 5 × 30 = 150°

18. Եռանկյան մեկ անկյունը հավասար է մյուս երկուսի գումարին։ Գտնել բոլոր անկյունները։
90°, 60°, 30°

19. Եռանկյան անկյունները համեմատվում են x,x+20,2x։ Գտնել անկյունները։
4x + 20 = 180°
4x = 160°
x = 40°
40 + 20 = 60°
40 × 2 = 80

20. Եռանկյան արտաքին անկյունը հավասար է 100°-ի, իսկ հեռավոր ներքին անկյունները համեմատվում են 2 : 3։ Գտնել եռանկյան բոլոր անկյունները։
5x = 100°
x = 20°
20 × 2 = 40°
20 × 3 = 60°
180 – 100 = 80°

Հայաստանը բոլշևիկների կառավարման առաջին կիսամյակում

Առաջադրանք 1

Հայաստանը բոլշևիկների կառավարման առաջին կիսամյակում

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր

Հայաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետություն (ՀՍԽՀ)-Հայաստանի Հանրապետության անկումից հետո նորահռչակ դարձավ Հայաստանի Սոցիալիստական Խորհրդային Հանրապետությունը (ՀՍԽՀ)-ն:
Ս. Շահումյան-եղել է հայ բոլշևիկ գործիչ
Ս. Կասյան-գլխավորել է Հայաստանի հեղկոմը, նմանակելով մոսկովյան կուսակցական ղեկավարությանը:
Ի. Դովլաթյան-
Չեկա-բռնությունների գործադրման մարմին, որը կազմակերպում էր պատժամիջոցներ, գնդակահարություններ և ճնշում ապստամբությունները:
Հ. Օհանջանյան-ՀՀ-ի նախկին վարչապետ, որը ձերբակալվեց բոլշևիկների կողմից:
Հ. Քաջազնունի-ՀՀ-ի նախկին վարչապետ, որը ձերբակալվեց բոլշևիկների կողմից:
Ռազմական կոմունիզմ-Ռուսաստանում ձախողված քաղաքականություն, որի պայմաններում արգելվում է ազատ առևտուրն ու ապրանքաշրջանառությունը, իսկ փոքր և միջին տնտեսավարողներից խլվում են գործիքները և սարքերը:
պարենմասնատրում-պետության ու բանակի կարիքների անվան տակ գյուղացիների բերքը վերցնում են խլելով նրանց վերջին պաշարները՝ այդպիսով սովի մատնելով բնակչությանը:
Կուռո (Ս. Թարխանյան)-գլխավորում էր ապսամբական ուժերը և 1921-թ փետրվարի 18-ին վերցնում է Երևանը:
Հայրենիքի փրկության կոմիտե-Ս. Վրացյանի գլխավորությամբ ստեղծված կազմակերպություն, որը ազատում էր ձերբակալվածներին և փորձում հարաբերություններ հաստատել վրացիների հետ:
Ս. Վրացյան-իր գլխավորությամբ ստեղծվել էր Հայրենիքի փրկության կոմիտե
Գ. Նժդեհ-ազգային-ազատագրական պայքարի առաջնորդ և զինվորական գործիչ:

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը: Ի՞նչ ազդեցություն ունեցավ ռազմական կոմունիզմի քաղաքականությունը Հայաստանում:
   Ռազմական կոմունիզմի քաղաքականությունը վատ ազդեցություն ունեցավ Հայաստանի վրա, քանի որ արգելվեց ազատ առևտուրն ու ապրանքաշրջանառությունը նաև տնտեսավարողներից խլվում են գործիքները և սարքերը, իսկ գյուղացիների բերքը վերցնում են խլելով նրանց վերջին պաշարները՝ այդպիսով սովի մատնելով բնակչությանը: Այս ամենը ազդեցիկ հետք թողեց Հայաստանի վրա:
2. Ընդհանրացո՛ւ: Ի՞նչ հիմական գծեր կառանձնացնես բոլշևիկ­յան տիրապետության առաջին ամիսներից:
   Բռնաճնշումներ, տնտեսական քայքայում, քաղաքական անկայունություն։
3. Գնահատի՛ր։ Փետրվարյան ապստամբության նշանակությունը:
   1921-թ ֆետրվարի 18-ին Կուռոի գլխավորությամբ ապսամբական ուժերը վերցնում է Երևանը դա նշանակում է, որ Երևանը ազատում են բոլշևիկների իշխանությունից և այն մինչև ապրիլի 2-ը մնում է ազատ:

1. Ներկայացրո՛ւ Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության քաղաքականության ձևավորման պատճառները և փուլերը։

Օսմանյան կայսրության անկում – իշխանությունը փորձում էր պահել պետությունը

•Ազգայնականություն (թուրքացում) – ստեղծել միայն թուրքական պետություն

• Հայերի տնտեսական ուժը – հայերը զարգացած էին առևտրում ու արհեստներում

• Վախ ապստամբությունից – հատկապես Ռուսաստանի հետ կապի պատճառով

•

Եվրոպայի միջամտության վախ

1. Բնութագրի՛ր երիտթուրքերի գաղափարախոսությունը և բացատրի՛ր դրա ազդեցությունը հայ ժողովրդի ճակատագրի վրա։

Նախապատրաստական (1914–1915)

• հայ զինվորների զինաթափում

• մտավորականների ձերբակալություն (ապրիլի 24)

2. Կոտորածների փուլ (1915–1916)

• զանգվածային տեղահանություններ

• ջարդեր, մահվան երթեր դեպի անապատներ

3. Վերջնական փուլ (1916–1923)

• մնացած հայերի ոչնչացում

• մշակույթի վերացում

1. Վերլուծի՛ր Առաջին համաշխարհային պատերազմի ազդեցությունը հայ ժողովրդի վիճակի վրա։

Երիտթուրքերը (կուսակցություն՝ «Միություն և առաջադիմություն») ունեին՝

Պանթուրքիզմ – միավորել բոլոր թուրքական ժողովուրդներին

• Թուրքացում – ոչ թուրք ազգերի վերացում

• Ազգայնականություն

Ազդեցությունը հայերի վրա

• հայերը դիտվում էին որպես «օտար»

• սկսվեց նրանց վերացման քաղաքականություն

1. Ներկայացրո՛ւ Հայոց ցեղասպանության իրականացման հիմնական մեխանիզմները և կազմակերպիչներին։

Պատերազմը ստեղծեց քաոս ու անպատժելիություն

• Օսմանյան իշխանությունները օգտագործեցին պատերազմը՝

• հայերին մեղադրելով «դավաճանության» մեջ

• իրականացնելով զանգվածային ոչնչացում

1. Բացատրի՛ր ինչու է Հայոց ցեղասպանությունը համարվում մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություն։

Հիմնական մեթոդներ՝

• Տեղահանություն (աքսոր)

•lՄահվան երթեր (անապատներով)

• lՍով, ծարավ, հիվանդություններ

• Կոտորածներ

Կազմակերպիչներ՝

• Թալեաթ փաշա

• Էնվեր փաշա

• Ջեմալ փաշա

1. Վերլուծի՛ր Հայոց ցեղասպանության ժողովրդագրական, տարածքային և մշակութային հետևանքները։

նպատակ ուներ ամբողջ ազգի ոչնչացում

• իրականացվել է պետական մակարդակով

• խախտում է մարդու հիմնական իրավունքները

1. Գնահատի՛ր հայ եկեղեցու և օտարերկրյա միսիոներների դերակատարությունը ցեղասպանության տարիներին։

Ժողովրդագրական

• մոտ 1.5 միլիոն հայ զոհվեց

• հայերը կորցրեցին իրենց հայրենի բնակչությունը

Տարածքային

• Արևմտյան Հայաստանը դատարկվեց հայերից

Մշակութային

• ոչնչացվեցին եկեղեցիներ, դպրոցներ, մշակույթ

1. Ներկայացրո՛ւ Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացի հիմնական փուլերը։

1915 – առաջին արձագանքներ (մեծ տերություններ)

• 20-րդ դարի վերջ – նոր ճանաչումներ

• 21-րդ դար – բազմաթիվ երկրներ ճանաչել են

II. Մայիսյան հերոսամարտեր և անկախ պետականության վերականգնում

1. Ներկայացրո՛ւ Սարդարապատի, Բաշ Ապարանի և Ղարաքիլիսայի հերոսամարտերի պատճառներն ու նշանակությունը։

թուրքական բանակը ներխուժում էր Արևելյան Հայաստան

• վտանգ կար Երևանի և ամբողջ ժողովրդի գոյության համար

Նշանակություն

• հաղթանակ -փրկվեց Երևանը

• կանխվեց հայ ժողովրդի ամբողջական ոչնչացումը

1. Վերլուծի՛ր Մայիսյան հերոսամարտերի պատմական դերը հայկական պետականության վերականգնման գործում։
2. Բնութագրի՛ր հայկական քաղաքական ուժերի գործունեությունը 1917–1918 թթ. շրջանում։
3. Ներկայացրո՛ւ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հռչակման ներքին և արտաքին նախադրյալները։

1. Վերլուծի՛ր Մայիսյան հերոսամարտերի պատմական դերը հայկական պետականության վերականգնման գործում։
2. Բնութագրի՛ր հայկական քաղաքական ուժերի գործունեությունը 1917–1918 թթ. շրջանում։
3. Ներկայացրո՛ւ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հռչակման ներքին և արտաքին նախադրյալները։

 

III. Հայաստանի Առաջին Հանրապետություն (1918–1920)

1. Ներկայացրո՛ւ Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման համակարգը և իշխանության մարմինները։
2. Բնութագրի՛ր Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական դրությունը և դրա հիմնական խնդիրները։
3. Վերլուծի՛ր Հայոց եկեղեցու դիրքն ու դերակատարությունը Հանրապետության շրջանում։
4. Ներկայացրո՛ւ Հայաստանի արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունները 1918–1920 թթ.։
5. Բացատրի՛ր Բաթումի պայմանագրի ստորագրման պատճառները և գնահատի՛ր դրա հետևանքները Հայաստանի համար։
6. Վերլուծի՛ր Հայաստանի հարաբերությունները Վրաստանի և Ադրբեջանի հետ՝ տարածքային վեճերի համատեքստում։
7. Ներկայացրո՛ւ Հայկական հարցի քննարկումը Փարիզի խաղաղության խորհրդաժողովում։
8. Բնութագրի՛ր Պողոս Նուբարի գործունեությունը հայկական դիվանագիտության շրջանակում։
9. Վերլուծի՛ր Սևրի պայմանագրի նշանակությունը հայկական պետականության և Հայկական հարցի տեսանկյունից։
10. Բացատրի՛ր բոլշևիկյան Ռուսաստանի և Մուստաֆա Քեմալի կառավարության քաղաքական նպատակները Հայաստանի նկատմամբ։
11. Վերլուծի՛ր Հայաստանի Հանրապետության անկման ներքին և արտաքին պատճառները։

 

IV. Քաղաքական ուժեր և հասարակական գործընթացներ

1. Բնութագրի՛ր ՀՅԴ-ի և ՀԺԿ-ի քաղաքական ծրագրերը և գործունեությունը Հանրապետության շրջանում։
2. Բացատրի՛ր «բոլշևիկ» և «մենշևիկ» հասկացությունները և դրանց ազդեցությունը տարածաշրջանային քաղաքականության վրա։
3. Վերլուծի՛ր Արմենկոմի դերը Հայաստանի խորհրդայնացման գործընթացում։
4. Ներկայացրո՛ւ 1920 թ. ներքաղաքական ճգնաժամի հիմնական դրսևորումները։

 

V. Պայմանագրեր և պետականության ճակատագիր

1. Համեմատե՛ք Բաթումի և Սևրի պայմանագրերը՝ դրանց տարածքային, քաղաքական և իրավական հետևանքների տեսանկյունից։
2. Վերլուծի՛ր Ալեքսանդրապոլի պայմանագրի ստորագրման հանգամանքներն ու դրա ազդեցությունը հայկական պետականության վրա։
3. Գնահատի՛ր 1918–1920 թթ. պետականաշինական փորձը՝ որպես հետագա անկախության գաղափարական և քաղաքական հիմք։

1. .Բրեստ-Լիտովսկի հաշտության պայմանագիր 1918 թ. մարտի 3

• Կնքվեց Խորհրդային Ռուսաստանի և Քառյակ դաշինքի երկրների միջև։
• Ռուսական զորքերը դուրս էին բերվում Կովկասից։
• Կարսը, Արդահանը և Բաթումը վերադարձվում էին Օսմանյան կայսրությանը։

2.Բաթումի պայմանագիր (1918 թ. հունիսի 4)

Կնքվեց Հայաստանի Հանրապետության և Օսմանյան կայսրության միջև։

• Հայաստանը ճանաչվում էր որպես անկախ պետություն,
• Սակայն տարածքը կրճատվում էր մինչև շուրջ 12 հազ. քառ. կմ,
• Օսմանյան կայսրությունը ստանում էր լայն ռազմական և տնտեսական արտոնություններ։

3.Մուդրոսի զինադադար1918 թ. հոկտեմբերի 30

• Կնքվեց Անտանտի և Օսմանյան կայսրության միջև։
• Օսմանյան զորքերը դուրս էին բերվում Անդրկովկասից։
• Ստեղծեց նոր քաղաքական իրավիճակ տարածաշրջանում։

 

 4. Սևրի պայմանագիր (1920 թ. օգոստոսի 10)

Կնքվեց Անտանտի պետությունների և Օսմանյան կայսրության միջև։

• Նախատեսում էր «Միացյալ և Անկախ Հայաստան» ստեղծում,
• Վիլսոնի իրավարար վճռով Հայաստանին պետք է միացվեին Վանի, Բիթլիսի, Էրզրումի և Տրապիզոնի նահանգները,
• Սակայն պայմանագիրը գործնականում չիրականացվեց։

 

 5. Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր (1920 թ. դեկտեմբերի 2)

Կնքվեց Հայաստանի Հանրապետության և Քեմալական Թուրքիայի միջև։

• Հայաստանը հրաժարվում էր Սևրի պայմանագրից,
• Զրկվում էր զգալի տարածքներից,
• Սահմանափակվում էր հայկական բանակը։

 

6. Մոսկվայի պայմանագիր (1921 թ. մարտի 16)

Կնքվեց Խորհրդային Ռուսաստանի և Քեմալական Թուրքիայի միջև։

• Նախանշվեց հայ-թուրքական սահմանը,
• Կարսը և Սուրմալուն անցան Թուրքիային,
• Նախատեսվեց Նախիջևանի ինքնավարություն Ադրբեջանի կազմում։

 

 

 5. Կարսի պայմանագիր (1921 թ. հոկտեմբերի 13)

Կնքվեց Թուրքիայի և խորհրդային հանրապետությունների (Հայաստան, Ադրբեջան, Վրաստան) միջև։

• Վերահաստատեց Մոսկվայի պայմանագրի սահմանները,
• Վերջնականորեն ամրագրեց հայ-թուրքական սահմանը։